Một thứ sang tới đầu kia nguyên vẹn vẫn có thể vô giá trị cho tới khi có người ở đó chấp nhận nó. Cái quyết định không phải đường đi mà là chuỗi chấp nhận ấy.
Trang này đọc một quan hệ hai đầu bằng hai câu hỏi đi liền nhau: một thứ phải được công nhận lại bao nhiêu lần, và mỗi lần thì ai là người công nhận.
Đây không phải phép đếm lớp chồng tại một chỗ
Có một cách đọc đếm xem tại một điểm có bao nhiêu lớp cùng tồn tại. Đó là một đại lượng tĩnh: đọc được mà không cần đi đâu, và các lớp ấy không cần ai xác nhận để tồn tại.
Phép đếm ở đây khác hẳn:
- Nó chỉ tồn tại khi có hai đầu — không có đầu kia thì không có lần công nhận nào để đếm;
- Nó cần một bên khác đồng ý, chứ không phải chỉ cần thứ ấy có mặt;
- Một chỗ rất nhiều lớp vẫn có thể có số lần công nhận bằng không, và ngược lại.
Cũng không phải phép đo một thứ có sang được hay không
Trang trước trong loạt này hỏi một thứ có vượt được một khoảng trống hay không, và trở ngại nằm ở vật chất hoặc ở chỗ nó gắn với bối cảnh.
Ở đây thứ ấy đã sang được rồi, nguyên vẹn — và vẫn có thể không dùng được. Trở ngại không nằm trên đường mà nằm ở sự chấp nhận. Đây là hai loại trở ngại khác hẳn nhau:
- Trở ngại trên đường thì gỡ bằng phương tiện, bằng cách đóng gói, bằng cách tách nhỏ;
- Trở ngại ở sự chấp nhận thì không phương tiện nào gỡ được — phải có ai đó đồng ý;
- Nên một thứ có thể qua rất dễ mà rất khó dùng, hoặc qua rất khó mà dùng được ngay.
Ba loại người công nhận
Câu hỏi ai công nhận cho ba loại, và ba loại này có giá trị rất khác nhau:
- Bên nhận tự công nhận — đầu kia tự quyết định chấp nhận; nhanh, nhưng chỉ có giá trị với đúng bên ấy;
- Một bên thứ ba mà cả hai đầu cùng thừa nhận — chậm hơn, nhưng đây là loại duy nhất chuyển được sang một quan hệ khác;
- Không ai cả — thứ ấy tự nó được nhận ra ở cả hai đầu; đây là loại hiếm nhất và cũng nhẹ nhất.
Điểm quan trọng nhất nằm ở loại thứ hai: công nhận bởi một bên thứ ba là thứ mang đi được, còn công nhận bởi chính bên nhận thì gắn chặt vào cặp ấy. Một thứ được nhận rất nhanh ở một nơi có thể phải bắt đầu lại từ đầu ở nơi thứ ba.
Hai câu hỏi độc lập nên phải đọc cả hai
Đếm số lần mà không hỏi ai công nhận thì con số dễ gây hiểu nhầm:
- Một lần duy nhất nhưng do một bên khó tính có thể nặng hơn bốn lần qua những bên dễ;
- Nhiều lần qua cùng một loại người công nhận thường nhẹ hơn ít lần qua nhiều loại khác nhau;
- Số lần bằng nhau không có nghĩa là hai trường hợp giống nhau, nếu thành phần người công nhận khác nhau.
Vậy nên mọi mô tả rút gọn về một con số đều mất phần quyết định.
Thứ được công nhận là một mô tả, không phải bản thân thứ ấy
Đây là điểm nối chuyên mục này về cách đọc trước: cái đi qua và được xem xét ở đầu kia không phải bản thân thứ ấy mà là một mô tả về nó — và mô tả bao giờ cũng mỏng hơn thứ nó mô tả.
Ba hệ quả trực tiếp:
- Phần không mô tả được thì không được công nhận, dù nó có thật và quan trọng;
- Thứ dễ mô tả được công nhận nhanh hơn thứ khó mô tả, không liên quan tới giá trị thật;
- Nên chuỗi công nhận là một chuỗi lọc, và cái đi hết chuỗi đều thuộc cùng một loại: loại nói ra được.
Với mọi việc thật — giấy tờ, công nhận văn bằng, cư trú, hải quan, hợp đồng — phần trên chỉ là cơ chế và không thay được hướng dẫn. Việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.
Vì sao sang được rồi mà vẫn chưa dùng được?
Vì trở ngại nằm ở sự chấp nhận chứ không nằm trên đường. Không phương tiện nào gỡ được loại trở ngại ấy; phải có một bên ở đầu kia đồng ý.
Loại người công nhận nào có giá trị nhất?
Bên thứ ba mà cả hai đầu cùng thừa nhận, vì đó là loại duy nhất chuyển được sang một quan hệ khác. Công nhận bởi chính bên nhận thì gắn chặt vào đúng cặp ấy.
Đếm số lần thôi có đủ không?
Không. Một lần qua một bên khó tính có thể nặng hơn bốn lần qua những bên dễ, nên số lần và thành phần người công nhận phải đọc cùng nhau.
Vì sao phần không mô tả được lại bị bỏ?
Vì cái được xem xét ở đầu kia là một mô tả chứ không phải bản thân thứ ấy. Phần không nói ra được thì không nằm trong mô tả, nên không có gì để công nhận.
