Đem một cái cân sang một chợ khác rồi xem số đo của nó có được nhận không

Một thao tác giữ được cả năm phép đo của chuyên mục này. Đem một cái cân sang một chợ khác rồi xem số đo của nó có được ai ở đó nhận không.

Cái cân vẫn đúng như cũ, vẫn nguyên vẹn, không sứt mẻ gì trên đường. Và số đo của nó vẫn có thể không được nhận.

Sang được không có nghĩa là dùng được

Chở một cái cân đi là việc dễ: nó gọn, không hỏng, lắp lại là chạy. Nhưng tới chợ mới, người bán hàng nhìn số đo của nó rồi hỏi cân này ai kiểm.

Đây là bài mở chuyên mục: trở ngại không nằm trên đường mà nằm ở sự chấp nhận. Không cách đóng gói nào, không phương tiện nào gỡ được câu hỏi ấy — phải có ai đó ở chợ này đồng ý rằng số đo kia đáng tin.

Ba cách để số đo được nhận

• Người mua tự tin cái cân — nhanh, không cần ai ngoài cuộc; nhưng sang hàng bên cạnh thì lại phải thuyết phục từ đầu;
• Chợ có một bộ quả cân chuẩn, đem cân ra so — chậm hơn, nhưng so xong một lần thì cả chợ nhận, và chợ khác cũng có thể nhận nếu dùng chung bộ chuẩn ấy;
• Không ai kiểm gì cả — vì thứ đem cân là thứ nhìn là biết nặng nhẹ, không cần cân cũng thoả thuận được.

Đây là bài thứ hai: công nhận bởi bên thứ ba là loại duy nhất mang đi được. Bộ quả cân chuẩn là bên thứ ba ấy, và giá trị của nó nằm ở chỗ nhiều chợ cùng thừa nhận nó — chứ không ở chỗ nó chính xác hơn.

Cái cân không nói được mọi thứ về hàng

Cân cho biết nặng bao nhiêu. Nó không nói được hàng có tươi không, có đều không, có để lâu được không. Người bán biết rõ những điều ấy, nhưng không có cách nào đưa chúng lên mặt cân.

Đây là bài thứ ba: phần không mô tả được thì không có gì để công nhận. Phần ấy vẫn có thật và vẫn quyết định hàng tốt hay xấu, nhưng nó không vào được cuộc thương lượng ở chợ lạ — nơi hai bên chưa biết nhau và chỉ còn con số để dựa vào.

Cân được kiểm cho thứ này, không phải cho mọi thứ

Bộ quả cân của chợ dùng để kiểm cân trong một khoảng nặng nhẹ nhất định. Đem cân ấy đi cân thứ rất nhẹ hoặc rất nặng thì lần kiểm cũ không còn nói lên điều gì — dù cái cân vẫn là cái cân đã được kiểm.

Đây là bài thứ tư: mỗi lần công nhận có một phạm vi. Và phạm vi ấy không được viết trên cân; nó chỉ hiện ra khi đã bước ra ngoài. Người mang cân đi thường chỉ nhớ rằng cân đã được kiểm, mà quên hỏi kiểm cho khoảng nào.

Khi cả chợ không nhận cái cân ấy

Còn ba lối, và chúng không thay nhau được: đem một cái cân khác mà chợ này vốn quen; nhờ người giữ bộ chuẩn của chợ kiểm lại; hoặc bỏ cân cũ, mua một cái tại chỗ.

Đây là bài thứ năm. Lối thứ ba tốn nhất nhưng dứt điểm, vì cái cân mua tại chợ không phải giải thích với ai. Và có một việc không nên làm: đem đúng cái cân ấy ra thuyết phục lại lần thứ ba — nếu chưa đổi cân, đổi người hỏi, hoặc đổi cách kiểm, thì lần thứ ba cũng như hai lần trước.

Có một điều thao tác này cho thấy mà không bài nào trong chuyên mục nói thẳng: người mang cân đi hầu như không bao giờ nghĩ rằng cái cân là thứ cần được chấp nhận. Trong đầu họ, cân là thứ dùng để đo, không phải thứ bị đem ra đo. Cảm giác ấy đúng ở chợ cũ và sai ở chợ mới, và chính chỗ đúng ở nơi này sai ở nơi kia làm người ta không chuẩn bị gì.

Và một lưu ý cuối về chiều ngược lại: ở chợ cũ, cũng có những cái cân từ nơi khác tới mà mình không nhận. Nhìn từ phía ấy thì việc không nhận không phải khó dễ gì, nó chỉ là không có khuôn nào để đặt vào. Nhớ được cả hai phía giúp đọc lời từ chối đúng như nó là, thay vì đọc thành một đánh giá về mình.

Thao tác này chỉ là hình ảnh để giữ năm phép đo đúng quan hệ, không mô tả nơi nào. Với mọi việc thật — giấy tờ, công nhận văn bằng, cư trú, hải quan, hợp đồng — phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.