Có những thứ không bên nào ở đầu kia nhận. Điều đó không luôn có nghĩa là hết đường, vì ba lối còn lại đều không cần ai đổi ý.
Trước khi chọn lối nào, phải phân biệt được hai lý do rất khác nhau của việc không được nhận.
Hai lý do, và chúng đòi hai cách xử lý
- Không nhận vì không đọc được — bên kia không có khuôn nào để đặt thứ này vào, nên họ không biết phải đánh giá thế nào;
- Không nhận vì đã đọc và thấy không đạt — bên kia hiểu rõ và vẫn từ chối.
Hai lý do này nhìn giống nhau từ phía người bị từ chối, nhưng lối gỡ khác hẳn: lý do thứ nhất gỡ bằng cách đổi cách trình bày, lý do thứ hai thì không. Hỏi cho ra lý do trước khi chọn lối là bước tiết kiệm nhất trong cả việc này.
Lối một — đổi thứ được đem ra xét
Không đem thứ ấy nữa mà đem một thứ khác nói được điều tương đương và nằm trong khuôn của bên kia.
- Điều kiện: phải biết khuôn của bên kia gồm những gì — không biết thì đổi mò;
- Cái được: nhanh, và không đòi ai phải phá lệ;
- Giới hạn: thứ thay thế thường hẹp hơn thứ gốc, nên phạm vi nhận được cũng hẹp hơn.
Lối hai — đi vòng qua một bên thứ ba
Không xin bên nhận công nhận nữa mà xin một bên mà họ vốn đã thừa nhận.
- Điều kiện: bên thứ ba ấy phải thật sự được đầu kia thừa nhận cho đúng loại việc này;
- Cái được: kết quả mang đi được, dùng lại được với nhiều bên;
- Giới hạn: chậm, và bên thứ ba có khuôn riêng nên có thể chính họ cũng không nhận.
Lối này đáng chú ý ở chỗ nó đổi câu hỏi: thay vì thuyết phục một bên đang từ chối, nó tìm một bên khác mà lời của họ có sức nặng với bên ấy.
Lối ba — làm lại từ đầu tại chỗ
Bỏ thứ đã có, làm lại theo đúng cách của đầu kia ngay tại đầu kia.
- Điều kiện: việc làm ra nó phải nằm trong tầm những gì làm được ở đó;
- Cái được: kết quả không phải xin ai công nhận, vì nó vốn sinh ra trong khuôn ấy;
- Cái giá: tốn nhất trong ba lối, và thời gian bỏ ra không lấy lại được.
Đây là lối duy nhất dứt điểm: hai lối kia để lại một thứ vẫn phụ thuộc vào việc bên nào đó tiếp tục thừa nhận, còn lối này thì không.
Chọn lối nào
Không chọn theo chi phí mà chọn theo hai câu đã nêu và một câu nữa:
- Lý do từ chối là gì — không đọc được thì lối một có cửa; đã đọc và không đạt thì lối một vô ích;
- Còn cần dùng với bao nhiêu bên nữa — nhiều bên thì lối hai rẻ hơn về lâu dài;
- Thứ này còn cần trong bao lâu — cần rất lâu thì lối ba đáng, cần một lần thì không.
Và có một lối nên loại ngay từ đầu, dù nó thường được nghĩ tới trước nhất và ít khi hiệu quả: trình bày lại chính thứ ấy nhiều lần cho cùng một bên. Nếu lý do là không đọc được thì trình lại cùng một cách không đổi được gì; nếu lý do là đã đọc và không đạt thì trình lại càng không.
Trình bày lại chỉ có nghĩa khi đã đổi một trong ba thứ: thứ được đem ra xét, người được hỏi, hoặc khuôn để đặt nó vào. Không đổi gì mà trình lại là lặp một vòng đã biết kết quả.
Lối ấy hấp dẫn vì nó rẻ và không đòi quyết định nào khó. Nhưng cái nó thật sự tiêu không phải công mà là thời gian, và trong phần lớn trường hợp thì thời gian mới là thứ đắt: mỗi vòng lặp không đổi gì đều đẩy lùi lúc bắt đầu một trong ba lối có cửa. Vậy nên đặt trước một giới hạn — thử lại tối đa một lần rồi chuyển lối — thường cho kết quả tốt hơn là cứ thử cho tới khi nản.
Còn một điều nữa nên làm sớm: ghi lại lý do từ chối bằng đúng chữ của bên từ chối, không diễn giải. Diễn giải lại theo cách hiểu của mình là chỗ hai lý do rất khác nhau bị trộn thành một, và khi đã trộn thì việc chọn lối chỉ còn là đoán.
Với mọi việc thật — giấy tờ, công nhận văn bằng, cư trú, hải quan, hợp đồng — phần trên chỉ là cơ chế. Việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.
Vì sao phải biết lý do từ chối trước?
Vì không đọc được thì gỡ bằng cách đổi cách trình bày, còn đã đọc và thấy không đạt thì cách ấy vô ích. Hai lý do nhìn giống nhau từ phía bị từ chối nhưng đòi hai lối khác hẳn.
Đi vòng qua bên thứ ba khác gì thuyết phục bên đang từ chối?
Nó đổi câu hỏi: thay vì làm bên ấy đổi ý, nó tìm một bên khác mà lời của họ vốn đã có sức nặng với bên ấy.
Vì sao lối làm lại tại chỗ gọi là dứt điểm?
Vì kết quả sinh ra trong chính khuôn của đầu kia nên không phải xin ai công nhận. Hai lối kia để lại một thứ vẫn phụ thuộc vào việc có bên nào tiếp tục thừa nhận.
Trình bày lại nhiều lần có ích không?
Chỉ khi đã đổi một trong ba thứ: thứ được đem ra xét, người được hỏi, hoặc khuôn để đặt nó vào. Không đổi gì mà trình lại là lặp một vòng đã biết kết quả.
