Công nhận bởi bên nhận và công nhận bởi bên thứ ba: cái nào mang đi được

Hai loại công nhận nhìn giống nhau ở lúc nhận nhưng khác hẳn ở lần sau. Một loại hết giá trị ngay khi đổi bên, loại kia thì đi theo được.

Phân biệt sớm hai loại này quyết định phần lớn công sức về sau, vì chúng đòi hai cách chuẩn bị khác nhau.

Bên nhận tự công nhận: nhanh, và chỉ đúng một cặp

• Nhanh — không phải chờ ai ngoài cuộc, nên vòng ngắn;
• Linh hoạt — bên nhận cân nhắc được hoàn cảnh cụ thể thay vì áp một khuôn chung;
• Nhưng gắn chặt vào cặp ấy — đổi sang một bên nhận khác thì phải làm lại từ đầu, kể cả trong cùng một đầu.

Đặc điểm cuối làm loại này có một tính chất đáng chú ý: giá trị của nó không tích luỹ. Được nhận mười lần bởi mười bên khác nhau vẫn không tạo ra thứ gì dùng được ở bên thứ mười một.

Bên thứ ba cùng thừa nhận: chậm, và đi theo được

• Chậm hơn — phải qua một bên ngoài cuộc, theo khuôn của họ;
• Cứng hơn — không xét hoàn cảnh riêng, nên có trường hợp đúng mà vẫn không lọt;
• Nhưng chuyển được — một lần làm, dùng lại được với nhiều bên nhận khác nhau.

Vậy nên loại này tích luỹ: mỗi lần làm là một lần bớt việc cho những lần sau, miễn là bên thứ ba ấy được cả hai đầu thừa nhận.

Điều kiện của loại thứ hai hay bị bỏ qua

Một bên thứ ba chỉ có giá trị khi cả hai đầu cùng thừa nhận họ. Đây là điều kiện dễ giả định nhầm, và có ba cách nhầm:

• Bên thứ ba được đầu này thừa nhận nhưng đầu kia thì không — kết quả không khác gì tự chứng;
• Được thừa nhận cho loại việc này nhưng không cho loại việc kia — phạm vi hẹp hơn vẻ ngoài;
• Từng được thừa nhận nhưng nay thì không — và điều này không ai báo.

Cách kiểm thực dụng là hỏi ngược: đã có trường hợp nào đầu kia chấp nhận chỉ dựa trên xác nhận của bên thứ ba ấy chưa. Nếu chưa từng, thì giả định đang đứng trên không.

Đánh đổi giữa nhanh và mang đi được

Hai loại không thay nhau được, nên chọn loại nào phụ thuộc vào một câu hỏi duy nhất: việc này chỉ làm với một bên nhận, hay còn nhiều bên nữa sau đó.

• Một lần duy nhất — loại nhanh rẻ hơn, và sự cứng nhắc của loại kia chỉ tốn công vô ích;
• Nhiều lần, nhiều bên — loại mang đi được rẻ hơn hẳn, dù lần đầu tốn hơn;
• Chưa biết — đây là trường hợp phổ biến nhất, và nguyên tắc an toàn là làm loại mang đi được cho những thứ khó làm lại, loại nhanh cho những thứ dễ làm lại.

Một lối thứ ba hay bị quên

Có thể làm loại nhanh trước để việc chạy ngay, rồi làm loại mang đi được song song cho lần sau. Hai loại không loại trừ nhau, và chi phí của việc làm cả hai thường nhỏ hơn chi phí của một lần phải dừng để chờ.

Điều kiện để lối này có ích: loại mang đi được phải bắt đầu ngay, không đợi tới lúc cần. Bắt đầu lúc cần thì nó không còn là lối thứ ba nữa mà chỉ là loại chậm đến muộn.

Có một lý do cấu trúc khiến lối thứ ba ít được chọn dù nó rẻ. Lúc mọi thứ đang chạy bằng loại nhanh thì không có gì thúc, và việc bắt đầu loại chậm trông như công thừa; tới lúc có thứ thúc thì đã muộn. Đây là hình dạng quen thuộc của mọi việc có lợi ích trả về sau: chi phí thì trả ngay và thấy rõ, còn phần được thì rơi vào một thời điểm chưa ai nhìn tới.

Cách thực dụng để thoát hình dạng ấy là gắn việc bắt đầu loại chậm vào một mốc đã có sẵn thay vì vào ý định. Mốc nào cũng được, miễn nó đến đều đặn và không phụ thuộc vào việc có ai nhớ hay không — vì thứ duy nhất chắc chắn xảy ra là thứ đã nằm trong nếp.

Với mọi việc thật — giấy tờ, công nhận văn bằng, cư trú, hải quan, hợp đồng — phần trên chỉ là cơ chế. Việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.