Hạ tỉ lệ ấy xuống bằng những việc làm được ở đầu này

Phần lớn công sức chuẩn bị đổ vào lúc đã sang, trong khi những việc hiệu quả nhất lại phải làm từ trước. Năm việc dưới đây đều làm được ở đầu này, và cả năm đều rẻ hơn khi làm sớm.

Một: đổi bên cấp khi còn kịp

• Cùng một nội dung thường có nhiều đường để được công nhận, và các đường ấy không bằng nhau về phạm vi;
• Chọn đường đi qua bên mà nhiều nơi cùng nhận thì cùng một công sức cho một tư cách rộng hơn nhiều;
• Nhưng chỉ chọn được lúc chưa bắt đầu — đã đi nửa đường rồi thì đổi sang đường khác là làm lại từ đầu.

Đây là việc đáng giá nhất trong năm việc và cũng là việc bị bỏ lỡ nhiều nhất, vì nó phải quyết ở lúc chưa ai nghĩ tới chuyện đi.

Hai: mở rộng phạm vi của thứ mình đang có

• Làm thêm phần việc ngoài chỗ quen — để tư cách gắn với loại việc chứ không gắn với một chỗ;
• Làm với công cụ khác nhau — để nó gắn với cách làm chứ không gắn với công cụ;
• Làm cùng người ngoài nhóm quen — để biết phần nào của mình cần nền đỡ và phần nào không.

Ba việc này không thêm tư cách mới, chúng chuyển tư cách đang có từ ô hẹp sang ô rộng. Và vì tỉ lệ đo bằng phần không đi theo được, chuyển một món từ hẹp sang rộng làm tỉ lệ giảm đúng bằng chuyện có thêm một món.

Ba: bắt đầu sớm những chuỗi tính bằng số lần

• Thứ nào tích theo số lần thì bắt đầu càng sớm càng tốt, vì không có cách nào ép nhanh;
• Giữ chuỗi liền quan trọng hơn làm dày từng mắt;
• Chuỗi bắt đầu ở đầu này có thể vẫn chạy tiếp sau khi sang, nếu chọn đúng loại chuỗi.

Điểm thứ ba là chỗ đáng cân nhắc khi chọn: ưu tiên chuỗi nào không đứt khi đổi nơi. Cùng công sức bỏ ra, một chuỗi đứt ở biên và một chuỗi đi qua biên cho hai kết quả hoàn toàn khác nhau sau vài năm.

Bốn: dựng vết trước khi cần tới vết

• Ghi lại cách làm — bản ghi đi qua được mọi biên, không cần ai công nhận;
• Giữ lại thứ đã làm ra ở dạng người khác xem lại được;
• Để các việc nối thành một hướng — một việc có thể tình cờ, nhiều việc cùng hướng thì không.

Vết là phần duy nhất vừa không ai cấp vừa không mất khi đổi chỗ, nên nó là phần đáng tích nhất trong toàn bộ những gì mình mang theo. Nhưng nó cũng là phần chậm nhất, nên bắt đầu muộn thì không có cách bù.

Năm: chuẩn bị cho quãng trống chứ không chỉ cho ngày đầu

• Tính trước quãng trống dài bao lâu bằng chuỗi phụ thuộc dài nhất trong nhóm phải dựng lại;
• Chuẩn bị phần đỡ cho đúng quãng ấy, chứ không chuẩn bị cho tuần đầu;
• Sắp sẵn việc làm được trong quãng trống — việc chỉ cần phần tự chứng, không cần tư cách nào.

Việc thứ ba hay bị bỏ qua nhất và lại là việc giữ tinh thần tốt nhất. Quãng trống không nguy hiểm vì thiếu tư cách — nó nguy hiểm vì không có gì để làm trong lúc chờ, và trống rỗng kéo dài làm người ta đổi quyết định vì lý do không liên quan gì tới quyết định ấy.

Vì sao làm sớm rẻ hơn nhiều

• Ở đầu này mình còn nền đỡ — làm gì cũng có chỗ hỏi, có người quen, có công cụ sẵn;
• Chưa có mốc nào ép, nên làm được đàng hoàng thay vì làm cho kịp;
• Và sai thì sửa được, trong khi sai ở bên kia thì thường phải chờ vòng sau.

Cả năm việc đều không có hạn nào nhắc, không ai yêu cầu, và không hiện ra trong hồ sơ nào. Đó là lý do chúng luôn bị đẩy xuống dưới — và cũng là lý do ai làm được chúng thì chênh lệch rất lớn, vì phần lớn người khác không làm.

Việc nào làm được ngay tuần này

• Trải danh sách tư cách ra và đánh dấu ai cấp từng thứ — mất một buổi, và nó quyết định mọi việc còn lại;
• Viết lại một kinh nghiệm theo hướng rộng thay vì theo chức vụ — mất một lúc, đổi được một món từ nhóm ba sang nhóm hai;
• Bắt đầu một bản ghi cách làm — hôm nay bắt đầu thì một năm nữa đã có một tập, còn hoãn thì một năm nữa vẫn là con số không.

Ba việc này không đòi điều kiện gì và không phụ thuộc vào ai. Chúng được nêu riêng vì bốn việc lớn ở trên dễ bị nghe thành chuyện của nhiều năm — mà nhiều năm nào cũng bắt đầu bằng một tuần.

Với mọi việc thật — giấy tờ đi lại, lưu trú, gia hạn, hồ sơ — phần trên chỉ là cơ chế. Việc thật phải hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại, cơ quan đại diện Việt Nam hoặc luật sư.