Phật giáo: sợi dây văn hoá lâu đời nhất giữa hai nước

Phật giáo khởi nguồn tại Ấn Độ và truyền tới Việt Nam từ rất sớm. Đây là mối liên hệ có trước mọi hiệp định, và vẫn là lý do chính khiến nhiều người Việt tới Ấn Độ hằng năm.

Bốn thánh tích chính

Trong truyền thống Phật giáo, có bốn địa điểm gắn với các sự kiện quan trọng nhất trong cuộc đời Đức Phật. Ba trong số đó nằm ở Ấn Độ, một ở Nepal.

• Bodh Gaya (Bihar) — nơi gắn với sự kiện giác ngộ; có cây bồ đề và đền Mahabodhi;
• Sarnath (gần Varanasi) — nơi gắn với bài pháp đầu tiên;
• Kushinagar (Uttar Pradesh) — nơi gắn với sự kiện nhập niết bàn;
• Và Lumbini (Nepal) — nơi đản sinh.

Các tuyến hành hương thường ghép cả bốn nơi, kèm một số địa điểm liên quan khác. Vì ba nơi nằm ở hai bang miền bắc Ấn Độ, việc di chuyển giữa chúng chủ yếu bằng đường bộ.

Nalanda và truyền thống học thuật

Nalanda ở Bihar là di tích của một trung tâm học thuật Phật giáo cổ, từng thu hút người học từ nhiều nơi ở châu Á. Di tích này được UNESCO công nhận.

Ý nghĩa của Nalanda không chỉ là tôn giáo mà còn là biểu tượng của truyền thống học thuật — một trong những trung tâm giáo dục có tổ chức sớm nhất thế giới.

Với người Việt quan tâm tới lịch sử Phật giáo, đây là điểm đáng ghé bên cạnh các thánh tích chính, và thường được đưa vào lịch trình các chuyến dài ngày.

Đường truyền Phật giáo tới Việt Nam

Phật giáo tới Việt Nam qua nhiều đường và nhiều giai đoạn — cả đường biển từ phía nam và đường bộ qua phía bắc. Điều này giải thích vì sao Phật giáo Việt Nam có cả yếu tố từ truyền thống phía nam lẫn phía bắc.

Với người hành hương, hiểu điều này làm chuyến đi có chiều sâu hơn: không chỉ là thăm nơi xa lạ mà là tìm về nguồn của một phần văn hoá đã ở Việt Nam hàng nghìn năm.

Thực tế của một chuyến hành hương

• Vùng thánh tích nằm ở miền bắc Ấn Độ, chủ yếu tại Bihar và Uttar Pradesh;
• Di chuyển nhiều bằng đường bộ giữa các điểm;
• Mùa đông thường dễ chịu hơn cho chuyến này;
• Có chùa Việt Nam tại một số thánh tích, là nơi nhiều đoàn dừng chân;
• Và đi theo đoàn có tổ chức là hình thức phổ biến nhất.

Điểm áp chót đáng biết với người đi lần đầu: sự hiện diện của chùa Việt tại các thánh tích giúp việc ăn ở và sinh hoạt thuận lợi hơn nhiều, và là nơi kết nối với người Việt đang tu học tại đó.

Người Việt tu học tại Ấn Độ

Có một số tăng ni và cư sĩ Việt Nam tu học tại các cơ sở Phật học ở Ấn Độ. Đây là dòng giao lưu ít được nhắc tới nhưng đã kéo dài nhiều năm.

Các trường đại học Ấn Độ có chương trình về Phật học, tiếng Pali và Sanskrit — lĩnh vực mà Ấn Độ có chiều sâu học thuật đặc biệt. Với người muốn nghiên cứu nghiêm túc, đây là điểm đến hợp lý.

Ứng xử khi tới thánh tích

• Ăn mặc kín đáo, cởi giày ở khu vực được yêu cầu;
• Giữ yên lặng ở khu vực có người hành lễ;
• Hỏi trước khi chụp ảnh người;
• Và tuân theo hướng dẫn tại chỗ về khu vực được vào.

Các thánh tích này là nơi hành lễ thật của nhiều truyền thống Phật giáo khác nhau — Việt Nam, Thái Lan, Myanmar, Sri Lanka, Tây Tạng, Nhật Bản. Quan sát và tôn trọng sự đa dạng ấy là một phần của trải nghiệm.

Ngoài Phật giáo

Ấn Độ cũng là nơi khởi nguồn của nhiều truyền thống tôn giáo và triết học khác, và là nơi có nhiều tôn giáo cùng tồn tại. Với người tới, đây là điều cần biết để ứng xử phù hợp — không giả định mọi nơi đều có cùng tập quán.

Vì sao tuyến hành hương lại nằm ở vùng đó

Ba thánh tích ở Ấn Độ đều nằm trong vùng đồng bằng sông Hằng, thuộc hai bang Bihar và Uttar Pradesh. Đây là vùng trung tâm của đời sống Ấn Độ cổ đại — nơi các đô thị và trung tâm học thuật sớm nhất hình thành.

Với người đi, điều này có nghĩa là tuyến hành hương đi qua vùng nông thôn và đô thị vừa của miền bắc, không phải các thành phố lớn hiện đại. Đó là một phần của trải nghiệm — và cũng là lý do nên đi theo đoàn có tổ chức ở lần đầu.

Thông tin về thị thực, điều kiện nhập cảnh và các quy định tại địa phương phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền sở tại và cơ quan đại diện Việt Nam tại Ấn Độ trước khi đi.