Ấn Độ và ASEAN: Việt Nam đứng ở đâu trong bức tranh này

Quan hệ Việt – Ấn không tồn tại riêng lẻ mà nằm trong khuôn khổ rộng hơn giữa Ấn Độ và ASEAN. Hiểu bối cảnh này giúp đọc đúng các cơ hội — và biết cơ hội nào đến từ đâu.

Chính sách hướng về phía Đông của Ấn Độ

Trong nhiều thập kỷ, Ấn Độ đã theo đuổi chính sách tăng cường quan hệ với khu vực Đông Nam Á và Đông Á. Chính sách này chuyển từ đối thoại sang hành động cụ thể qua thời gian, với trọng tâm là kết nối và hợp tác kinh tế.

Với Việt Nam, đây là bối cảnh giải thích vì sao quan hệ song phương được nâng cấp nhanh và vì sao có nhiều chương trình hợp tác cụ thể — từ học bổng tới hợp tác kỹ thuật.

Khuôn khổ ASEAN – Ấn Độ

ASEAN và Ấn Độ có quan hệ đối thoại lâu năm, kèm theo các khuôn khổ hợp tác kinh tế ảnh hưởng tới thuế quan và thương mại hàng hoá giữa các bên.

Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là hàng hoá giữa Việt Nam và Ấn Độ có thể hưởng ưu đãi theo các khuôn khổ khu vực, nhưng điều kiện cụ thể — về quy tắc xuất xứ, về danh mục hàng — cần tra kỹ.

Đây là phần bắt buộc phải tham vấn chuyên môn: quy tắc xuất xứ là nơi nhiều doanh nghiệp mất ưu đãi vì hồ sơ không đáp ứng, dù hàng hoá thực sự thuộc diện được hưởng.

Việt Nam trong bức tranh này

• Vị trí địa lý — nằm trên tuyến giao thương giữa Ấn Độ Dương và Đông Á;
• Điểm sản xuất — đã hình thành năng lực trong nhiều ngành chế tạo;
• Thành viên nhiều khuôn khổ thương mại — tạo lợi thế cho hàng hoá qua Việt Nam;
• Và quan hệ chính trị tốt với Ấn Độ ở mức cao nhất.

Bốn yếu tố này khiến Việt Nam là điểm mà doanh nghiệp Ấn Độ quan tâm khi mở rộng sang Đông Nam Á. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt có thể dùng quan hệ này để tiếp cận thị trường Ấn Độ.

Cơ hội cho doanh nghiệp Việt

• Nhập nguyên liệu — dược phẩm, hoá chất, sợi và nguyên phụ liệu dệt may;
• Xuất hàng sang Ấn Độ — nông sản, thuỷ sản, điện tử, cao su;
• Hợp tác gia công trong chuỗi giá trị;
• Và dịch vụ công nghệ — hợp tác nhân lực và gia công phần mềm.

Điểm cần lưu ý: Ấn Độ có hàng rào kỹ thuật ở nhiều nhóm hàng và yêu cầu chứng nhận cho một số sản phẩm. Đây là phần cần tìm hiểu kỹ trước khi cam kết, không phải sau khi hàng đã đóng.

Cơ hội cho người lao động và sinh viên

Với cá nhân, quan hệ hai nước tạo ra mấy hướng cụ thể: học bổng và đào tạo, làm việc trong doanh nghiệp Ấn Độ tại Việt Nam, và làm việc tại Ấn Độ trong một số ngành.

Hướng thứ hai đang rõ dần khi nhiều doanh nghiệp Ấn Độ mở rộng hoạt động tại Việt Nam — trong công nghệ thông tin, dược phẩm, hoá chất. Đây là cửa vào không cần rời khỏi Việt Nam và thường bị bỏ qua khi người ta chỉ nghĩ tới việc sang Ấn Độ.

Những điều cần thực tế

• Khuôn khổ tốt không tự tạo ra giao dịch — vẫn phải tìm đối tác và làm việc cụ thể;
• Khoảng cách văn hoá kinh doanh là có thật, cần thời gian để hiểu;
• Thủ tục ở Ấn Độ khác nhau theo bang;
• Và quy định thay đổi, nên thông tin phải kiểm lại tại thời điểm dùng.

Điểm đầu là điều quan trọng nhất: quan hệ nhà nước tạo khung, nhưng việc làm ăn vẫn là việc của doanh nghiệp với doanh nghiệp. Khung thuận lợi giúp giảm rào cản, không thay thế công việc tìm hiểu và xây dựng quan hệ.

So sánh với các điểm đến khác trong khu vực

• So với Singapore — Ấn Độ chi phí thấp hơn nhiều, thị trường lớn hơn, nhưng thủ tục phức tạp hơn;
• So với các nước ASEAN — Ấn Độ xa hơn về địa lý nhưng có quy mô và chiều sâu ngành mà ít nước sánh được;
• Và về nhân lực công nghệ — Ấn Độ có nguồn cung lớn nhất khu vực.

Với doanh nghiệp Việt, cách tiếp cận thực tế thường là dùng Ấn Độ cho nguồn cung và nhân lực chuyên môn, chứ không phải làm thị trường tiêu thụ chính ngay từ đầu. Thị trường tiêu thụ đòi hiểu biết sâu về từng bang và cần nhiều năm.

Thông tin về ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ và điều kiện nhập khẩu phải xác nhận với cơ quan có thẩm quyền của cả hai nước và với đơn vị tư vấn thương mại trước khi thực hiện giao dịch.